عنوان : درباره ما تاریخ : 21 -2648

 دورنمایی از زندگی سیدرضا شهابی

 

استاد فقید سید رضا شهابی،مردی بود با قامتی بلند ولاغر و تکیده و صورتی باریک و استخوانی و چشمانی نافذ و تیزبین و مو و سبیل سفید و در این اواخر کم پشت. او را در سی سال آخر عمرش دیدم و با او زندگی کردم .به جز هنر، ایشان علاقه زیادی به زندگی ،ادبیات و شعر داشت.

وی عمر پر بار خود را صرف آموزش نقاشی کرد!دغدغه دیگری هم داشت،هشت فرزند ،هده یا نوزده نوه و نتیجه ...و  زندگی بسیار شلوغ و پر جنب و جوش...!

استاد زمانی که پنج یا شش سال داشت،پدر دانشمند،فقیه و عالم بزرگ اشرافی خود،زنده یاد شهاب الدین شیرازی،را بر اثر سکته قلبی از دست داد!از دوران کودکی وی خبر چندانی در دست نیست ،اما در جمع خانواده ای فرهنگی و ارزش مند به عرصه رسید!

سید رضا شهابی ،نسل دوم خاندان نقاشانی بود که در پی نخستین ایشان پا به عرصه وجود گذاشت.

نقاش مشهور دربار محمدشاه و ناصرالدین شاه قاجار،میرزا آقا بزرگ شیرازی نقاش باشی،دایی ایشان بود که آثار وی  بین سال های 1223 تا 1248 خورشیدی خلق شده اند و در موزه های سراسر کشور نگه داری می شوند.

"درخت نقاشی خانواده هنرمندان نی ریزی شیرازی،فارس"

نسل اول:"میرزا آقا بزرگ شیرازی(نقاش ابشی)"

نسل دوم:" سید رضا شهابی " (1358-1280خ)

نسل سوم:" منصور عابدینی"( 1306خ)

نسل چهارم: "شجاع الدین شهابی " (1317خ)

زندگی استاد شهابی را می توان به چند دوره تقسیم کرد:

- دوران تولد تا پنج یا شش سالگی، که پدر را از دست داد

- از شش سالگی تا بلوغ ، که به کار هنری رو آورد( چهارده سالگی)

- ادامه کار هنری و ورود به مدرسه کمال الملک تا بیست و چهار یا بیست و شش سالگی

- دوران فعالیت در وزارت فرهنگ و معارف به عنوان دبیر نقاشی( انجام کار گرافیک)تا سال 1335 (دوران بازنشستگی)

- دوران بازنشستگی و شکوفایی هنری ( ابداع سبک معرق و خلق آثار بی شمار) تا آخر عمر: 1358 !

اولین اثری که از سیدرضا شهابی باقی است مربوط به سال 1294 خورشیدی است.ایشان در مدرسه صنایع مستظرفه استاد کمال الملک به تحصیل پرداخت و دو سال آخر تدریس این استاد فرزانه را در کلاس ایشان به سر برد و آموزش دید !  تاریخ ورود ایشان

به مدرسه- بر طبق گفته فرزند هنرمندشان – احتمالآ  باید بین سال های 1304 تا 1306 باشد !

" در سال 1329 هجری قمری، به توصیه کمال الملک و تحت سرپرستی او، نخستین مدرسه هنری ایران به شکل مدارس هنری اروپا در تهران تاسیس شد. در این مدرسه، نقاشان و مجسمه سازانی تربیت شدند که در نیم قرن اخیر راه کمال الملک را دنبال کردند.

در گذشته کتاب های درسی مدارس و حتی دانشگاه های تازه تاسیس در ایران ، بیش تر از روی کتاب های خارجی نسخه برداری ،

ترجمه و تصاویرشان در اینجا توسط هنرمندان ایرانی و به زبان امروزی ترسیم می شد! یکی از همین اولین گرافیست ها ،سیدرضا شهابی بود که در موقعیتی خاص قرار داشت که در " وزارت فرهنگ" وقت توانست سفارش های بسیاری در این زمینه بگیرد!  این آثار عمدتآ در آغاز دهه 20 خورشیدی توسط ایشان سفارش گرفته می شد و شامل کتاب های دانشکده پزشکی،مدارس،... بود.علاوه بر آن شهابی به طراحی و تصویرسازی برخی مون مثل "کلیات رستم نامه " " امیر ارسلان نامدار "، " هفت خوان رستم"...پرداخت.

وی حتی طراحی نشانه و آرم برای تعدادی جشنواره از جمله " جشن سپاس" در ارتش، بر عهده داشت!

آثار سید رضا شهابی را می توانیم علاوه بر کارهای گرافیکی، به پرتره ، طبیعت بی جان ،مناظر و طبیعت ، و طراحی موضوعات گوناگون...، که به شیوه سیاه قلم ،با شیوه پرداز، مدادرنگی،آبرنگ و رنگ روغن کار می شد،تقسیم کنیم !شیوه خاص ایشان را باید "سبک معرقی" بدانیم که در طی دو دهه آخر عمر پر بارش به آن می پرداخت و آن را با مدادرنگی در خلوت خویش می ساخت !

در این دوره بود که شهابی سعی کرد پا از عرصه ی طبیعت گرایی محض فراتر بگذارد و به نوعی "مدرنیسم" را در اثرش داخل کند! او این گرایش را در کارهای خود نشان داد و پی گیرانه به آن پرداخت ! تمایل به "سبک معرق" همواره به یک صورت کار نشده بلکه معرق کار شده زمانی به صورت سلول آمیبی شکل درآمده و زمانی به شکل هندسی شکسته کار شده و  زمانی به طرحی انتزاعی متمایل گشته است ! رنگ در معرق های ایشان روحیه ای کاملا نرم و لطیف از هنر نقاشی را نشان می دهد،که در آثار سیاه قلم و رنگ روغن پیشین او چنین نرمش و لطافتی یده نمی شود و این به مناسبت دوران بازنشستگی و دروری از مشاغل وقت-گیری بود که طی سال های طولانی درگیرش بود !در هر صورت ،جان مایه کارها، باز هم در چارچوب طبیعت باقی ماند و هنرمند از آن چارچوب خارج نشد!

" کارهای استاد رضا شهابی هم نظیر دیگر شاگردان کمال الملک ادامه همان راه است.منظره طبیعت بی جان ،تک چهره ها ،تمایل تجربه و ابداع ، بر وسوسه سنت پذیری غلبه می کند.شیوه ای که او بدان دست می یابد و برمی گزیند، استفاده از خطوط معرقی شکلی است که طرح را از رنگ جدا و در تکه های ریز مجزا می کند.

زنده یاد شهابی دستی هم به ساختن مجسمه گچی داشت و چندین پرتره از ایشان در این زمینه از او باقی است.

" استاد رضا شهابی از شاگردان کمال الملک و مدرسه صنایع مستظرفه است.وی در سال 1280 شمسی در تهران متولد شد.تحصیلات نقاشی خود را از هفده سالگی آغاز کرد و مدت دو سال در خدمت استاد کمال الملک ،شاگردی نمود.او پس از اتمام تحصیلاتش به استخدام وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه در آمد.سپس برای تعلیم رشته نقاشی به تبریز رفت و تا سال 1318 در آنجا ماند و پس از آن در دبیرستان های تهران به کار مشغول شد.از کارهای وی ساخت مدل های نقاشی برای کودکان مدرسه و ترسیم پیکر شناسی برای دانشویان پزشکی و ایجاد نقش ها و تصاویر سنتی و تاریخی برای شاهنامه است.او در سال 1335 ،پس از سی و هشت سال خدمت بازنشسته می گردد و بدین ترتیب فرصت بیشتری برای پرداختن به نقاشی پیدا می کند.

استاد رضا شهابی در مدت کمی مدارج فکری و عملی هنر نقاشی را طی کرده و با هنر های نگار گری ایرانی ،چون تذهیب و تشعیر و مینیاتور،آشنا شده است و این هنرها را در کار خود به طریق مخصوص به کارگرفته و عاقبت به امپرسیونیسم و نئوامپر سیونیسم روی آورده است و در این زمینه آثار بسیاری به وجود آورد، از جمله :تصویر دختر بچه، طبیعت بی جان و مناظری از شمال ،که آثار بسیاری زینت بخش مجموعه های خصوصی است.

آثار استاد شهابی در نمایشگاه هایی در تهران به نمایش در آمده بود، از جمله: در نمایشگاه گروهی در گالری مهر شاه ،باشگاه مهرگان...

بعد از در گذشت ایشان در سال 1364 نمایشگاه بزرگی از آثار او در موزه هنرهای  معاصر تهران به همت فرزند هنرمندشان ،بر قرار گردید،که شرح آن در آخر مقاله می آید.

آثار این هنرمند فقید در موزه ها و مجموعه های خصوصی و منزل فرزندان و اقوام نگه داری می شود، از جمله: موزه سعدآباد ،موزه بهزاد ، موزه هنر های معاصر...

 

بیوگرافی استاد شهابی به قلم فرزند هنرمندشان:

" استاد رضا شهابی ، کارآموز صالح مکتب کمال است . کار او آینه زندگی اوست که در سال 1280 خورشیدی آغاز و در بهار 1358 به پایان رسید . او که بیش از پنجاه سال عمر خود را به نقاشی اختصاص داده، آموزش این هنر را از سنین نوجوانی (شانزده سالگی) در مکتب استاد کمال الملک آغاز کرد و پس از آن، حتی حین خدمت در کارهای دولتی،برای گذران زندگی از نقاشی دور نشد.نمونه ای از کارهای مدل های نقاشی برای کودکان و مدرسه و رسم های پیکرشناسی برای دانشجویان پزشکی و غیره را م توان نام برد.آاری که در این نمایشگاه از نظرتان می گذرد قسمت قلیلی از آثار کثیری است که این هنرمند در طول زندگی خود به وجود اورد.

بعد از استاد فقید، فرزندان و نوه های ایشان در سطحی وسیع به هنرهای نقاشی، طراحی،گرافیک،معماری،عکاسی،موسیقی،...رو آوردند و راه ایشان را ادامه دادند.

بعد از در گذشت استاد سیدرضا شهابی منزل ایشان را که یکی از کانون های هنری به حساب می آمد،فرزند ایشان –استاد شجاع الدین شهابی- به مرکزی برای حفظ و اشاعه هنر های تجسمی در منطقه قدیمی ضرابخانه ،تبدیل نمود و از سال 1360 تا امروز پی گیرانه این مرکز در بالاترین سطح ممکن به آموزش هنر های تجسمی و حجمی در سطح عای به فعالیت خود ادامه داده و سال هاست که به یکی از کانون های هنری فعال در سطح کشور تبدیل شده است.

 

نگاهی به برخی آثاراز استاد سید رضا شهابی:

فهرستی از آثار ایشان در نمایشگاهی که در سال 1364 در موزه هنرهای معاصر تهران برپا شده بود،تهیه کرده ام و در اینجا به برخی از انها اشاره می کنم:

- از کارهای قدیم ایشان،سه کار تا سال 1308 در نمایشگاه دیده می شوند.

-کارهای بعدی عبارتند از: یک پرتره از مردی جوان با چهره قاجاری،که با قلم فرانسه و مرکب کار شده.تنها صورت این اثر تمام شده است!بقیه کار هنوز به صورت طرح مدادی باقی است. تاریخ اثر 1312 است.

- طرح بعدی مربوط به سال 1314 است،که چهره مردی یونانی را به صورت نیم رخ نشان می دهد ! به صورت پرداز،کار شده و بزرگ تر از طبیعت ساخته شده است!

- کار بعدی صورت یک اسب است، با تاریخ 1328

- چهره بالزاک،نویسنده شهیر فرانسوی که به تاریخ 1335 ساخته شده است.

- کار بعدی پرتره خود نقاش است به تاریخ 5/1/1337  که با مدادرنگی به شیوه پرداز، کار شده!

-پرتره دیگری از نیم رخ خود نقاش به شیوه سیاه قلم،کار شده با تاریخ1337 

-دو طراحی در این مجموعه دیده می شوند با مداد سیاه،یکی دورنمایی است از طبیعت و دیگری نیم رخ به تاریخ 1337

-کار بعدی دور نمایی است که با ابرنگ و به صورت معرق-اصطلاحی که خود هنرمند برای این نوع کارها به کار می برد و

هنرمند حیات هنری خویش را درآن جست و جو می کرد-تاریخ این اثر 1341 است!

-دختر رز، نام اثر بعدی است،با شیوه طبیعت گرایانه که نقش گل و بته آن را در بر گرفته است.گوشه چپ این اثر یک تنگ با گردن

باریک و بلند دیده می شود، و یک قدح گل مرغی که به صورت مسطح ساخته شده است، بالا و گوشه راست تابلو با حاشیه در بر

 گرفته شده و کار تلفیق سبک مینیاتور با طبیعت در این کار دیده می شود.تاریخ آن 1341 است!

-طرح بعدی به همین سال 1341 تعلق دارد و گوشه ای از یک اتاق را با سبک معرق شکسته، کار کرده است.اصولا آثار معرق

ایشان در همه جا به یک صورت کار نشده و هر کجا هنرمند آزادانه آن را به صورت های گوناگون کار کرده . گاهی کار معرق

شبیه قلوه سنگ های ریزی در کنار هم جلوه می کنندو زمانی آنها را به صورت طرح های هندسی نا منظم می بینیم،و...

- کار بعدی چهره جوانی است متمایل به معرق شکسته !

- اثر دیگر ایشان پرتره حضرت مسیح است با رنگ روغن که در همان سال 1342 ساخته شده!

- دو طراحی با مداد سیاه که دور نمایی است به شیوه ناتورالیسم، و دیگری به معرق متمایل است با تاریخ 1342. به این ترتیب

آثاری که در دهه 40 ساخته می شوند تا سی و شش اثر بالا می روند.یعنی بیست و پنج تابلو .طراحی متعلق به این دهه است که

هنرمند آنها را بین شصت و یک تا هفتاد و یک سالگی می سازد!